Pięćdziesięciolatku, jest w tobie siła! Doświadczenie, wiedza plus chęć do nauki to coraz mocniejsze atuty - Zainwestuj w siebie

Jesteś już „dojrzałym pracownikiem”, z wieloletnim stażem? Nie przestawaj się uczyć! To pierwsza z rekomendacji dla pracowników chcących lepiej odnaleźć się na współczesnym rynku pracy. Także w wieku, w którym jeszcze nie tak dawno myślało się już głównie o emeryturze. Warto, bo doświadczenie dojrzałych pracowników z grupy wiekowej 50+, połączone z umiejętnością dostosowywania się do zmian i ciągłego wzmacniania swych umiejętności to wielki potencjał, który będzie się coraz bardziej liczył. Skorzystać z tego mogą i pracownicy, i firmy – jeśli ten potencjał zauważą i sensownie wykorzystają. Taki jest główny wniosek z opublikowanego niedawno obszernego, eksperckiego raportu „Siła doświadczenia w erze AI”, przygotowanego przez fundację The Best Age.

Z tego tekstu dowiesz się:

Co może być mocnym atutem „dojrzałych” pracowników
Dlaczego AI może być dla 50+ szansą, a nie zagrożeniem
Co robić, że wzmocnić swą pozycję na rynku pracy

Raport, co warto podkreślić, oparty jest na solidnej podstawie. W badaniu sondażowym wzięły udział ponad 4 tys. osób, przeprowadzonych zostało 36 indywidualnych wywiadów pogłębionych, przeanalizowano raporty 50 polskich spółek giełdowych, zebrano też komentarze eksperckie. Jaki z tego wyłania się obraz?

Fałszywy jak stereotyp

W dużej części raport jest próbą odczarowania silnie utrwalonych negatywnych stereotypów dotyczących pracowników z grupy 50+. I to próbą dość przekonywującą. Wystarczy zderzyć ze sobą niektóre dane:

52,4 proc. uczestników badania spotkało się z opinią, że osoby 50+ są mniej zainteresowane rozwojem zawodowym. Tymczasem aż 95,6 proc. respondentów z tej grupy deklaruje gotowość do nauki zupełnie nowych umiejętności, nawet jeśli wymaga to dużego wysiłku.
74,6 proc. uczestników badania spotkało się z opinią, że pracownicy 50+ wolniej uczą się nowych technologii – tyle że 76,1 proc. osób w tej grupie deklaruje sprawne korzystanie z narzędzi AI, na poziomie porównywalnym z resztą badanych, a aż 89,9 proc. pracowników 50+ nie obawia się wyzwań związanych z rozwojem nowych technologii.

Ten katalog stereotypów obciążających wizerunek dojrzałych pracowników jest zresztą znacznie szerszy: nie tylko „wolniej uczą się nowych technologii”, ale także „mają trudności z przyjmowaniem informacji zwrotnej od młodszych szefów”, „wolniej adaptują się do zmian organizacyjnych”, „są mniej kreatywni” – to najpopularniejsze z nich.

Wyniki badania ujawniają systemowe pęknięcie: podczas gdy pracownicy 40+ i 50+ deklarują bardzo wysoką gotowość do rozwoju i zmian, organizacje wciąż postrzegają ich przez pryzmat ograniczających etykiet. Problem nie zaczyna się więc od braku kompetencji, ale od sposobu, w jaki wiek staje się skrótem myślowym w ocenie człowieka – czytamy w raporcie . – To jedna z najważniejszych sprzeczności widocznych w badaniu: wysoka samoocena kompetencji i gotowości do nauki pozostają w wyraźnej sprzeczności z silnymi stereotypami dotyczącymi pracowników 50 plus.

Dla równowagi dodajmy, że w opiniach starszych pracowników utrwalone są także stereotypowe sądy na temat ich młodszych kolegów, z grupy poniżej 35 lat. Uważa się więc, że są oni „mniej lojalni wobec pracodawcy”, mają skłonność do „zbyt częstych zmian pracy” i cechują się „niższą odpornością na stres”.

Zanim będzie za późno

Zmiana podejścia do pracowników 50+, na co wskazuje raport, nie jest przy tym kwestią optymalnego wyboru, ale konieczności. Demografia jest nieubłagana, co więcej, niekorzystne zjawiska demograficzne, choćby depopulacja i starzenie się społeczeństwa dotykają Polskę w szczególnie dotkliwy sposób.

W roku 2025 osoby 50+ stanowiły 37,3 proc. populacji w Polsce
W roku 2035 będzie to już 43,2 proc.
W ciągu najbliższej dekady liczba osób w wieku produkcyjnym zmniejszy się o ponad 2,1 mln osób.

Zapewne jakąś część stanowisk uzupełnią imigranci czy np. Polacy wracający z emigracji. Luka zatrudnieniowa jednak będzie. Wniosek z tego wypływa prosty: im trudniej będzie o nowego pracownika, tym większa będzie potrzeba jak najlepszego wykorzystania potencjału pracowników z dłuższym stażem. To jest więc skarb, który jest tuż pod ręką. Autorzy raportu ujmują to tak:

Malejąca liczba osób w wieku produkcyjnym oznacza większą konkurencję o pracowników, rosnące koszty rekrutacji, większe ryzyko utraty wiedzy organizacyjnej oraz konieczność wydłużania aktywności zawodowej. Dlatego nie jest to już temat społeczny, emerytalny czy demograficzny, ale temat biznesowy. Firmy, które przez lata opierały rozwój na założeniu stałego dopływu młodszych pracowników, będą musiały zmienić logikę działania. Coraz mniej racjonalne będzie wypychanie z rynku osób z doświadczeniem tylko dlatego, że przekroczyły określony wiek. W warunkach kurczącej się podaży pracy doświadczenie zaczyna być zasobem, którego odtworzenie jest trudne, kosztowne i czasochłonne.

Na przykład AI

Mniej pracowników na rynku pracy to nie problem, bo na szczęście jest sztuczna inteligencja, która wykonywać będzie to, czym dzisiaj zajmują się ludzie. Czyżby? To jeszcze jeden złudny stereotyp. Sztuczna inteligencja rzeczywiście wyręczy wielu ludzi w wielu zadaniach, ale nie wszystkich i nie we wszystkim. Co więcej, AI wie tyle, ile się nauczy. Potrafi błyskawicznie korzystać z danych, ale to człowiek potrafi zweryfikować i najlepiej wykorzystać efekt jej działań. A im większe ma doświadczenie, tym robi to lepiej.

Raport wskazuje na pięć kompetencji, które w erze AI mogą być szczególnie mocną stroną pięćdziesięciolatków plus:

AI literacy: zdolność oceny wyników, umiejętność rozpoznania błędu, halucynacji i nieaktualności danych,
Analiza danych i myślenie kontekstowe: zdolność łączenia twardych danych z wiedzą na temat sposobu działania branży, zjawisk na rynku, zachowań klientów,
Krytyczne myślenie: umiejętność oceny wiarygodności, krytycznej oceny źródeł, kwestionowania założeń,
Zarządzanie zmianą – unikalna wiedza wynikająca ze zbieranych przez lata doświadczeń w przeprowadzaniu zmian, dobrowolnych i wymuszonych transformacji, czy adoptowania się do nowej sytuacji,
Mentoring i transfer wiedzy: umiejętność efektywnego dzielenia się wiedzą i doświadczeniem.

Dla wszystkich tych umiejętności lata doświadczeń, odniesione w tym czasie sukcesy ale też i potknięcia czy błędy, nieformalna wiedza zdobywana poprzez codzienną praktykę zawodową – to wszystko ma kapitalną, trudną do przeceniania wagę.

Ucz się pięćdziesięciolatku!

Mocną stroną raportu są rekomendacje – dla pracowników oraz dla firm. Te drugie, mają szczególne znacznie, bo z analizy wynika, że firmy wciąż jeszcze zbyt niemrawo reagują na wezwania związane z rolą dojrzałych pracowników.

A co do tych ostatnich, raport radzi:

Nie przestawaj się uczyć Regularne zdobywanie nowych umiejętności staje się elementem codziennego funkcjonowania zawodowego, a nie jednorazowym etapem kariery – czytamy w raporcie.
Doceniaj wartość swojego doświadczenia Doświadczenie zawodowe to nie tylko wiedza merytoryczna. To także umiejętność oceny sytuacji, rozwiązywania problemów, budowania relacji i podejmowania decyzji w warunkach niepewności. W świecie szybkich zmian są to kompetencje równie ważne jak znajomość nowych technologii.
Dbaj o to, aby Twoje osiągnięcia były widoczne Wiele osób zakłada, że dobre wyniki obronią się same. Nie zawsze tak jest. Warto dokumentować efekty swojej pracy, dzielić się wiedzą i pokazywać doświadczenie
Traktuj zdrowie jako element swojej kariery zawodowej Dobra kondycja fizyczna i psychiczna wpływa na energię, koncentrację, odporność na stres i gotowość do podejmowania nowych wyzwań. Wydłużająca się aktywność zawodowa sprawia, że troska o zdrowie staje się również inwestycją w przyszłość zawodową.
Myśl o karierze długoterminowo Dzisiejsze kariery zawodowe coraz rzadziej przebiegają według jednego, przewidywalnego scenariusza. Warto regularnie zastanawiać się nad tym, jakie role, projekty i aktywności mogą być interesujące na kolejnych etapach życia zawodowego.

Z raportu Fundacji The Best Age wynika, że jest jeszcze jedna mocna strona starszych pracowników, która zresztą także nie za bardzo pasuje do ich stereotypowego postrzegania: coś, co nazwać by można zawodową pewnością siebie. Aż 93,1 proc. uczestników części sondażowej (72 proc. respondentów to grupa powyżej 40. roku życia) uznaje swe kompetencje za wartościowe na rynku pracy, czemu niestety nie towarzyszy przekonanie, że w swej pracy może te kompetencje w pełni wykorzystać – takie poczucie ma tylko 44,1 proc. W grupie 50+ ten odsetek przekonanych o przydatności swych kompetencji wzrasta do 97,4 proc. Ta pewność łączy się z przekonaniem o pozytywnej zmianie pokoleniowej: 79,8 proc. ankietowanych uważa, że dzisiejsi pięćdziesięciolatkowie mają większy potencjał do dłuższej pracy niż pracownicy w tym wieku przed 20-30 laty.